اسلام دوست داشتنی

   
   پيش از پرداختن به آثار ، فوايد و بركات مختلف روزه گرفتن لازم به ياد آوري است كه روزه داري به معناي امساك غذايي براي مدتي معين ، اختصاص به دين اسلام ندارد . قرآن كريم از وجود اين فريضه الهي در اديان آسماني پيش از اسلام نيز خبر مي دهد ، البته در باره چند و چون آن گزارشي ارائه نكرده است : يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلكم لعلكم تتقون . اي كساني كه ايمان آورده ايد روزه بر شما نوشته (واجب) شده ، همان گونه كه بر كساني كه پيش از شما بودند نوشته شد ؛ تا پرهيزكار شويد.(بقره / 183)

    مطالعات و بررسي هاي انجام گرفته در منابع اديان گوناگون نشان مي دهد كه افزون بر مسلمانان، مسيحيان ، يهوديان ، صابئيان و زرتشتيان حتي آئين‌هاي غيرالهي مانند بوديسم وهندوئيسم نيز روزه و امساك و رياضت‌هاي جسمي و غذايي را براي تربيت جسم و روح پيروان خود ضروري مي‌دانند.البته اين برنامه در اديان، آئين‌ها و سرزمين‌هاي گوناگون، اشكال مختلف و گاه بسيار متفاوت به خود گرفته است. اين تفاوت ها ، مربوط به تعداد روزها ، انگيزه روزه گرفتن و چگونگي روزه‌ هاست. به هرحال علي رغم اين تفاوت ها ، اصل حكم روزه و امساك غدائي در همه اديان آسماني و شماري از اديان بشري وجود دارد و هدف كلي آن تهذيب نفس و ايجاد طهارت و پاكيزگي معنوي و رهائي از برخي درد و رنج هاي جسمي و روحي است.

   
    در يگ نگاه سطحي و غير كارشناسانه به نظر مي رسد كه روزه گرفتن به ويژه در فصل گرما و براي كساني كه در فضاي باز و زير آفتاب كار مي كنند ، چيزي جز رنج و زحمت ، گرسنگي و تشنگي به ارمغان نمي آورد. اما بررسي كارشناسانه كاركردها ، اثرات و فوايد جسمي ، رواني ، معنوي ، اجتماعي و اخروي روزه نشان مي دهد ، روزه گرفتن به رغم همه اين رنج و زحمتي كه دارد آثار و بركات جسمي و معنوي فراواني براي مسلمانان و جامعه اسلامي به ارمغان مي آورد. اما چون عموم مردم از اين بركات و فوايد بي خبرند ، فقط از زاويه گرسنگي و تشنگي به آن مي نگرند. درست مانند داروي تلخ ، تزريق آمپول ، جراحي و پرهيز از برخي خوراكي ها و غذاها كه همواره براي انسان بيمار درد آور بوده و محروميت غذايي ، رنج و خونريزي به بار مي آورد ؛ از اين رو همه به ويژه كودكان از آن گريزانند و جز از سر ناچاري و اجبار به آن تن نمي دهند و چه بسا برخي كودكان ، پزشك معالج خويش يا جراح و تزريقاتي را به باد فحش و نا سزا بگيرند. حال اگر اين امور را نه از نگاهي كودكانه و سطحي بلكه از منظر يك طبيب و پزشكي حاذق و دانا بنگريم ، خواهيم ديد كه داروي تلخ ، آمپول ، جراحي و پرهيز غذايي به رغم همه درد و رنج آن ، چقدر مفيد است و نعمت بسيار بزرگ سلامتي را براي انسان و گاه براي جامعه به ارمغان مي آورد.

براي همين است كه بيمار و نزديكان وي از جمله پدر و مادر كودك دشنام گوي، علاوه بر پرداخت هزينه درمان از پزشك معالج تقدير و تشكر نيز مي كنند. حال اگر روزه داري را نيز از منظر حكيمان حاذق و طبيبان دانايي چون خداوند ، پيامبران الهي (ص) ، پيشوايان معصوم(ع) و دانشمندان ژرف انديش بنگريم ، خواهيم ديد كه چگونه بر خلاف قضاوت انسان هاي ظاهر بين ، كودك انديش و بي اطلاع ، اين فريضه الهي ، بسيار حكيمانه است و آثار و فوايد زيادي در زمينه خود سازي ، تزكيه نفس و تهذيب جان ، تندرستي و سلامتي بدن ، احياي عواطف اجتماعي و زندگي اخروي انسان دارد. ما اين آثار و فوايد را در چهار بخش روزه و تندرستي ، روزه و عواطف اجتماعي ، روزه و پرهيزكاري و روزه و پاداش اخروي مورد بررسي قرار مي دهيم.

1- روزه و تندرستي: افراط و تفريط ؛ يعني رعايت نكردن حد اعتدال و ميانه روي در هر زمينه اي نادرست و داراي پيامدهاي منفي و گاه ناگوار و جبران ناپذيري است . براي همين از دير باز گفته اند : اندازه نگه دار كه اندازه نكوست. به عنوان مثال هواي بسيار سرد يا گرم ، كفش و لباس خيلي بزرگ يا كوچك ، نور شديد يا ضعيف ، خواب زياد يا اندك، تحرك كم يا زياد و... هردو مشكلاتي را به دنبال دارند. اما هواي معتدل ، كفش ، لباس و نور مناسب و تحرك و خوابي كه به اندزه باشد ، موجبات رفاه ، آسايش ، راحتي و سلامتي انسان را فراهم مي آورد. غذا خوردن نيز از اين قاعده كلي مستثنا نيست. به اين معنا كه تغذيه براي حفظ سلامتي ، رشد و تكامل جسم و ذهن آدمي است ، اما افراط و زياده روي در آن ، بد غذايي و سو تغذيه و نخوردن به اندازه نياز بدن ، هر دو براي سلامت جسمي ، ذهني و رواني انسان مخاطره انگيز است. براي همين گفته اند كه : نه چندان بخور كز دهانت بر آيد / نه چندان نخور كز ضعف جانت در آيد. اين مساله در مورد حيوانات و گياهان نيز صادق است. لذا گرما و نور خورشيد و آب كه منشا حيات و رشد درختان و گياهان است ، اگر بيش از اندازه و يا بسيار اندك باشد، موجب خشكسالي و يخبندان و در نتيجه تباهي و نابودي گياهان و محصولات و فراورده هاي كشاورزي و در نتيجه حيوانات خواهد شد.

    دقيقا با توجه به پيامدهاي منفي ياد شده براي افراط و تفريط است كه در احاديث و آموزه هاي اسلامي نيز به ميانه روي و رعايت حد اعتدال در هر رفتاري از جمله غذا خوردن و تاثير آن در سلامتي انسان توصيه و تاكيد فراوان شده است. امام علي (ع) مي فرمايد: من اقتصد في اَكله كثرت صحته و صلحت فكرته. كسي كه در غذا خوردن ميانه روي كرده و اندازه نگه دارد ، تن و انديشه اش سالم تر از ديگران خواهد بود. اما معمولا افراد حد اعتدال را در غذا خوردن رعايت نكرده و اغلب در اثر پرخوري و زياده روي يا مصرف نشدن غذاي مصرف شده به سبب كم تحركي، سلامتي خود را به خطر مي اندازند. اينجاست كه اسلام روزه هاي واجب و مستحبي را به مناسبت هاي گوناگون ، به ويژه روزه ماه رمضان را از جمله براي از بين بردن اثرات و پيامدهاي سوء پرخوري و به هم خوردن تعادل در تغذيه توصيه كرده است . در اين زمينه پيامبر اسلام(ع) در يك جمله كوتاه و بسيار حكيمانه كه دنيائي از معنا به همراه دارد ، مي فرمايد: صُومُوا تَصِحّوا ؛ روزه بگيريد تا سالم و تندرست باشيد. اما اينكه روزه گرفتن چگونه مي تواند تندرستي و سلامتي را به ارمغان آورد و دانش و يافته هاي پزشكي در اين باره چه مي گويد ، انشاء الله در نوشار بعدي خواهد آمد.
التماس دعا