اسلام دوست داشتنی

    مطالعه و بررسی تاریخ و فرهنگ اقوام و ملل گوناگون نشان می دهد که گرامی داشتن برخی ایام و مناسبت ها به عنوان اعیاد ملی و مذهبی ریشه در اعماق تاریخ دارد و از پیشینه بسیار دیرینی درجوامع انسانی  و زندگی بشر برخوردار است. اعیاد ملی و مذهبی همواره با موفقیت ها و پیروزی های بزرگ ملت ها ،حوادث مهم ،تعیین کننده و اثر گذار در تاریخ پیدایش ، تحول ، زندگی و صورت بندی هویت ملی و مذهبی آنان ارتباط دارد. برای نمونه می توان به سال روزمیلاد مسیح(ع) ، ولادت و بعثت پیامبر اسلام(ص) ، عید نوروز، فطر،غدیر و قربان ، تاریخ تاسیس و استقلال کشورها و سالگرد پیروزی انقلاب های بزرگ اشاره کرد.
   گرامی داشت این ایام که اغلب با آئین های مختلف جشن و سرور، گردهمآئی ها، پوشیدن جامه های نو،دید و بازدیدها ، خوردن انواع خوراکی ها و نوشیدنی ها و دیگر آئین های متناسب با هر يك از فرهنگ ها و جوامع بشري همراه است ، در حقیقت  ابراز شادي و سرور به سبب  آن رخدادها و موفقيت ها وتاکید مستمری است بر تاریخ، فرهنگ و هویت مستقل اقوام و ملل که با هدف صیانت از ریشه ها و هویت فرهنگی، تاریخی و دینی آنان صورت می پذیرد.
در این میان، بررسي و مطالعه تاريخ و فرهنگ جوامع توحيدي نشان مي دهد كه ادیان آسماني به سبب نگرش متفاوتی که در باره جهان هستی، انسان ،زندگی وآغازوانجام و تاریخ آنها دارند، از تحولات مهم تاریخی ، موفقیت ها ، پیروزی ها وهویت فردی واجتماعی مطلوب نیز، تعریف و تحلیلی کاملا متفاوت ارائه كرده اند. برهمین اساس ، تعریف عید ، نوع آئین ها ، چگونگی و اهداف گرامی داشت آن  هم بر اساس نگرش و بینش توحیدی ، اغلب تفاوت چشمگیری با نگرش های رایج بشری دارد. توجه داشتن به این مهم ما را در فهم درست اعیاد و آئین های اسلامی ، شناخت فلسفه و  کارکردهای آن و در نتیجه  بهره برداری لازم از ظرفیت های پیش بینی شده در آنها ، همچنين برکنار ماندن ازبرخوردهای کلیشه ای و برخی آسیب ها  مدد رسانی می کند.
عيد فطركه یکی از مهم‌ترین جشنها و اعیاد اسلامي است ، دربيشتر کشورهای مسلمان نيز، از جمله اعیاد بسیار مهم محسوب شده و معمولاً با چند روز تعطیلی رسمی همراه است. دراین نوشتار برآنيم که با توجه به آنچه  كه گفته شد و با استفاده از احادیث و روایات اسلامی به تحلیل و تبییني در باره اين روز فرخنده و چرائي آن بپردازيم. 

رویش انسان
    با توجه به اينكه اسلام حيات اصلي و تكامل حقيقي انسان را، در گرو تكامل روحي و معنوي انسان و حيات اخروي او مي‌داند، گستره جشن و سرور و عيد را به فراتر ازقلمرو زندگي مادي توسعه و به آن صبغة توحيدي داده است. 
براساس بینش توحیدی ، همه موجودات زنده ، اعم ازانسان ، حیوان و گیاه برای رشد و رویش و حرکت تکاملی آفریده شده اند و بر همین اساس باید در کنار تغذیه مناسب ،ازغذاهای ناسازگار با ساختار وجودی خویش اجتناب کنند. در غیر این صورت ، رشد و رویش آنها دچار اختلال می شود.به عنوان مثال دانه گندم برای رشد وتکامل خود(تبدیل شدن به یک سنبل با دانه های سالم) در کنار برخورداری از نورخورشید، اکسیژن ، آب و املاح معدنی باید در برابرآفت ها و آلودگي هاي زيست محيطي نیزمحافظت شود.
 رشد و تکامل انسان وحیوان نیز از قاعده مزبور مستثنا نيست .بر اساس آموزه هاي وحياني ، انسان موجودي دو بُعدي است و هر دو ساحت وجودي او ، يعني جسم وجان آدمي قابل رشد و تكامل است و اين رشد و رويش ، افزون بر تغذيه سالم در گرو پرهيز از غذاهاي ناسالم و ناسازگار نيز مي باشد، با اين تفاوت كه غذاي روح وجان آدمي ، همان انديشه ها و باورها ، احساسات و عواطف و رفتارهاي ريز و درشت اختياري اوست. درست بر همين اساس است كه در آيات و روايات و ادبيات  معارف اسلامي ، انديشه ها و باورها به توحيدي ، شرك آميز و كفر آلود و  احساسات و عواطف و نيز رفتارها ي فردي ، اجتماعي و عبادي انسان  ، متناسب با ميزان اثر گذاري مثبت و منفي آنها  در رشد و تعالي انسان و جامعه به واجب ، حرام ، مكروه ، مستحب و مباح تقسيم شده است. افكار ، انديشه ها و باورها ، احساسات و عواطف و رفتارها و كردارهاي مورد تاييد دين ، غذاي سالم روح وجان آدمي و موجب رشد و تعالي و رسيدن انسان به مقام قرب الهي است و عناصر و مولفه هاي ياد شده در صورتي كه كفر آلود و شرك آميز و مورد نهي خداوند باشند ، همانند غذاها و نوشيدني هاي  ناسالم و مسموم ، روح و روان آدمي را مسموم و مريض و رشدِ سالم و تكامل آن را دچار اختلال مي كند و در اين صورت است كه انسان حيات طيبه و زندگي سعادتمندانه دنيا و آخرت را آن گونه كه در آموزه هاي وحياني تعريف شده است از دست مي دهد.  
      به ديگر سخن ،انديشه ها و باورها ، احساسات و عواطف و رفتارها ي ريز و درشت فردي ، اجتماعي و عبادي انسان كه از سر آگاهي ، اراده و اختيار مورد پذيرش او قرار گرفته و از وي صادر مي شود، نقش كليدي و اساسي را در رشد و تكامل روحي و معنوي انسان و در نتيجه رسيدن آدمي به هدف آفرينش خويش و يا باز ماندن از آن و غلطيدن در وادي انحطاط و هدر رفتن توانمندي ها ، استعدادها و ظرفيت هاي خدادادي او ، بازي مي كند. براي همين است كه تهذيب نفس ،يعني آراستن آن به باورها و عقايد توحيدي ، احساسات وعواطف  مثبت و انجام اعمال و كردار درست و فضايل اخلاقي از يك سو و تزكيه نفس به معناي پيراستن  روح و جان از انديشه هاي شرك آلود و كفر آميز ، رذايل اخلاقي ، احساسات و عواطف و رفتارهاي ناپسند از سوي ديگر ، تنها راه رسيدن به هدف آفرينش انسان ، يعني همان قله قرب الهي معرفي شده است.    
    قرآن كريم گاه در قالب گزيده ترين جملات به بيان اين حقايق مي پردازد. از جمله در سوره عصر سوگند ياد مي كند كه همه انسان ها در خسران و زيان هستند ، مگر آناني كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده اند و يگديگر را به  حق و حقيت  وشكيبايي و استقامت در راه آن سفارش نموده اند: والعصر ان الانسان لفي خسر الا الذين آمنوا و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر(عصر/1-3)
   بررسي آيات و روايات نشان مي دهد كه ايمان وعمل صالح  دو مفهوم بسيار گسترده اي هستند كه همه باورها ي توحيدي ، عواطف و اعمال و رفتارهاي مورد تاكيد و توصيه دين را شامل مي شود و در مقابل آن دو ، كفر و عمل نا صالح قرار دارد. حتي دعوت يكديگر به حق كه همان ايمان و عمل صالح است و همچنين توصيه كردن همديگر به شكيبايي و اسقامت ورزيدن در راه پايبندي به حق و حقيقت ، به نوبه خود از بزرگترين اعمال صالح است كه به سبب اهميت بسيار زياد آن به طور جداگانه مورد تصريح و تاكيد قرار گرفته است.
    بنا بر اين كساني كه به راه كفر و شرك رفته و اعمال ناصالح و ناشايست از نظر ديني را انجام مي دهند، در صورتي كه اين راه را تا پايان عمر ادامه دهند، سرمايه بسيار بزرگ  سالهاي عمر و زندگي و نعمت هاي مهمي چون جواني ، سلامتي ، توانمندي ها و ظرفيت هاي گوناگون مادي ، فكري ، ذهني و معنوي ، فرصت هاي ارزشمند اجتماعي و معنوي و در نتيجه حيات طيبه و زندگي سعادتمندانه دنيا و آخرت  را از دست مي دهند. اين ضرر و زيان بزرگ ، همان » خسران مبين«ي است كه در آموزه اسلامي از آن ياد شده است.     
 
فصل رویش
  زمينه رشد و رويش معنوي هر چند با چند و چوني متفاوت ، هميشه براي آدمي فراهم است، اما برخي فرصت ها به سبب شرايط خاص زماني ، مكاني ، سني و جز آن به معناي واقعي كلمه فصل رويش و بهار آن است. درست مانند رشد جسماني انسان و رويش طبيعت كه هر يك را  بهار و فصلي مناسب و معين براي شكفتن است.
بررسي آيات و روايات اسلامي نشان مي دهد كه ماه رمضان به سبب وي‍‍‍ژگي هاي منحصر به فرد و شرايط و زمينه هاي كاملا بي نظيري كه در آن پيش بيني شده است ، بهترين فصل رويش و مناسب ترين موسم براي شكوفائي معنوي ، خود سازي و خوب شدن انسان و جامعه ، كسب كمالات معنوي و رشد و تكامل الهي است. اين ماه به معناي واقعي كلمه ، يك فرصت بسيار بسيار طلائي و استثنائي و سرشار از خير و بركت است، حتي بسيار فراتر از آنچه كه در ذهن وتصور آدميان مي گنجد.  برخي از اين وي‍ژگي ها را به صورت بسيار گذرا مرور مكنيم: 
شب سرنوشت: شب قدر ، شب سرنوشت سازي براي مسلمانان و جامعه اسلامي است. در اين شب، قرآن نازل شده است و قرآن كريم آن را بهتر و برتر از هزار ماه معرفي مي كند : ليلة القدر خير من الف شهر.  هزار ماه برابر 84 سال و4 ماه است . بنا براين اگر كسي دراين شب هر عمل صالح و نيكي انجام دهد ، در واقع به اندازه 84سال و 4 ماه آن عمل را انجام داده است . تاثير معنوي آن اعمال (اگر با شرايط لازم انجام گيرد ) در روح و روان انسان وثواب و پاداش الهي آن نيز به همين اندازه است . اين درست به اين مي ماند كه كسي يك روز كار كند ولي در مقابل ، حقوق  84 سال و4 ماه را به وي بدهند و اين يعني تقريبا همه عمر او.
    آيا ماهي كه چنين شبي در آن قرار دارد ماه مبارك يعني سرشار از خير و بركت نيست؟ در اين شب، سرنوشت يك ساله انسان رقم مي خورد. حوادثي كه بناست در زندگي فردي ، خانودگي و اجتماعي او رخ دهد ، تعيين مي شود و انسان مي تواند با دعا و راز نياز به درگاه الهي در اين شب در رقم خوردن اين سرنوشت تاثير گذار باشد. بر اساس دعاهاي ماه رمضان ، زيارت خانه خدا و مرقد مطهر پيامبر اسلام(ص)، طول عمر همراه با عزت ، سلامت و بندگي خدا ، آمرزش گناهان و رهائي از آتش جهنم ، اداي قرضها ، بهره مندي از نعمتهاي بهشتي و هزاران نعمت الهي در دنيا وآخرت و بر آورده شدن بسياري از آرزوها و حاجتمندي هاي انسان  در اين شب و به بركت شب زنده داري ، راز و نياز و درخواست و دعاي خود انسانها در آن رقم مي خورد.
بر اساس احاديث و روايات اسلامي ، كتاب هاي مقدس ديگري همانند تورات موسي(ع) ، انجيل عيسي (ع) ، زبور داود(ع) و صحف ابراهيم(ع) نيز در ماه رمضان نازل شده است. اين كتاب ها ، به ويژه قرآن كريم قرنهاي متمادي است كه منشا هدايت ميلياردها انسان   است و همچنان خواهد بود. بنا براين ، فقط ، نزول كتب مزبور در اين ماه با توجه به نقش هدايتي آنها نشان مي دهد كه اين ماه چقدر عزيز و پر خير و بركت است.
مهماني خداوند: بر اساس سخنان پيامبر گرامي اسلام(ص) در خطبه شعبانيه ، مومنان در اين ماه به مهماني خدا دعوت شده اند. خداوند آنان را تكريم كرده و احترام مي گذارد. براي همين نفس كشيدن مومنان و خوابيدن آنان  هم در اين ماه عبادت شمرده مي شود و پاداش و ثواب دارد. هر عمل صالحي كه انجام مي دهند  مقبول درگاه الهي قرار مي گيرد. دعاهايشان را اجابت مي كند. بر اساس احاديث اسلامي ،  ماه رمضان از همه ماه هاي سال با ارزش تر و با فضيلت تر است(شهر عظّمته و شرّفته و فضّلته علي الشهور )، اگر كسي در اين ماه يك آيه قرآن را تلاوت كند ، خداوند ثواب يك ختم قرآن (خواندن كل قرآن) در ماه هاي ديگر را به او مي دهد. اگر يك شب از شب هاي ماه رمضان (غير از شب قدر) را بيدار مانده و نماز بخواند،  مانند اين است كه هفتاد شب در ماه هاي ديگر به نماز ايستاده است و ثواب هفتاد شب نماز خواندن را دارد. اگر انسان در اين ماه صادقانه توبه كند ، خداوند همه گناهانش(البته به جز حق الناس) را مي بخشد.در احاديث اسلامي آمده است : كسي كه نتواند در اين ماه موجبات آمرزش و بخشيده شدن گناهانش را فراهم آورد ، بدبخت و شقاوتمند به معناي واقعي كلمه است و اميدي به آمرزش خود در ماه هاي ديگر نداشته باشد ، مگر اينكه روز عرفه را درك نمايد. زيرا همه شرايط در اين ماه براي توبه و آمرزش فراهم است ، شرايطي كه به هيچ وجه در ماه هاي ديگر مهيا نيست. كافي است كه انسان  فقط از ته دل و صادقانه  به سوي خدا آيد.
روزه داري: بررسي آيات و روايات اسلامي نشان مي دهد كه روزه گرفتن  به رغم رنج گرسنگي و زحمت تشنگي آن ، آثار و بركات جسمي ، رواني ، معنوي ، اجتماعي و اخروي فراواني را براي روزه داران و جامعه اسلامي به ارمغان مي آورد. بررسي تفصيلي اين موضوع كه انصافا مصداق بارزي از بركات ماه رمضان و تجلي مبارك بودن آن است ، خود، نوشتار مستقلي مي طلبد.

جشن رویش
  ميزان بهره مندي مردم از ماه رمضان از يك نظر همانند بهره مندي از فصل بهار است. گروهي به سبب توانمندي ، ظرفيت ،  امكانات ، نيرو و ابزار كار زياد ، بهتر و بيشتري  كه دارند ، بيشرين استفاده را در زمينه كاشت و برداشت  محصولات كشاورزي به عمل مي آورند. آنان افزون بر تامين نيازهاي روزمره خويش ، از راه فروش فراورده هاي كشاورزي ، ثروت هنگفتي نيز به دست آورده و انباشته مي كنند. گروهي به تناسب امكانات و توانمندي هاي كمتر و محدودتر ، تنها به اندازه تامين نيازهاي خود و خانواده خويش ، كشت و برداشت مي كنند. دسته اي ديگر تنها هفته اي يا ماهي يك بار براي رفع خستگي و تفريح به دامن طبيعت رفته و از آب و هواي پاك ، مناظر دل انگيز و ديگر زيبائيها و فوايد بهاري طبيعت لذت مي برند. شماري به سبب گرفتاريها و مشغله هاي گوناگون از اين مقدار استفاده نيز محروم مي شوند. بالاتر از همه ، برخي افراد نيز هستند كه به خاطر شرايط خاصي كه دارند ، حتي از آمدن بهار نيز خبردار نمي شوند. مانند افرادي كه به هر دليلي با دنياي خارج ارتباط ندارند.
   ميزان بهره مندي افراد از ماه رمضان نيز متفاوت است. اين تفاوت به قابليت ها ي خود آنان بر مي گردد. رحمت ، بركت ، مغفرت ، رضوان و نعمتهاي الهي در ماه رمضان به ويژه در شب قدر براي همه افراد به يك اندازه نازل مي شود ، ولي هر كس فقط به اندازه قابليت ، لياقت ، شايستگي و تلاش  خويش از آن بهره مند مي شود. درست مانند باران كه به همه جا مي بارد، اما در زمين حاصلخيز به سبب قابليت آن ، انواع گلها ، گياهان و درختان با رنگها ، خواص و ميوه ها ي گوناگون به بار مي آيد. اما زمين شوره زار فقط آب باران را به خود جذب مي كند ، ولي هيچ محصولي را به با نمي آورد. سنگها و صخره ها حتي آب را جذب هم نمي كنند. به قول سعدي :
 باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست / در باغ لاله رويد و در شوره زار خس.
  مهم ترين عاملي كه قابليت و شايستگي انسان را براي برخورداري از بركات ماه مبارك رمضان از بين مي برد ، گناه و معصيت است . براي همين رسول خدا(ع) در پاسخ امام علي (ع) كه در باره بهترينِ اعمال در ماه رمضان پرسيد ، آن را پرهيز از گناه و محرمات الهي معرفي كرد.    
  بر اين اساس نگاه افراد به ماه رمضان با يكديگر متفاوت است. برخی با گرفتن روزه در ماه رجب و شعبان به پیشواز رمضان رفته و از آمدن آن بسیار خوشحال و خرسند می شوند. آنها در اين ماه با پرهيز شديد از گناهان و معصيت هاي گوناگون ، ختم قرآن كرده و نماز قضا و مستحبي مي خوانند. افطاري و خيرات مي دهند. به راز و نيازهاي سوزناك و عاشقانه  با خداوند مي پردازند و بسياري از كارهاي خير و شايسته ديگر را انجام مي دهند. اين افراد به معنای واقعی کلمه با این ماه و در این ماه کلی عشق و حال می کنند و از لحظه لحظه  روزها و شب هاي رمضان بهره مي برند. برای همین با رفتن اين ماه هم به راستي غم سنگیني بر دل آنان می نشيند. اگر در معانی و مضامین دعای وداع با ماه رمضان دقت کنیم این غم و اندوه سوزناك و ناشی از پايان ماه رمضان به خوبی در آن منعکس شده است.
 افرادي هم هستند كه تنها به روزه گرفتن  ، شركت در نماز جماعت  و شب زنده داري در يكي دو سه شب بسنده مي نمايند. در مقابل، بعضی ها با آمدن رمضان ماتم می گیرند . زخم معده و اثنی عشر و انواع مخلتف بیماریشان عود میکند و با لطایف الحیل و بهانه های گوناگون از زیر بار روزه گرفتن شانه خالی می کنند. حتي شماري بدون هيچ ناراحتي و خجالتي و گاه به صورت علني روزه خواري مي كنند. آنان حتي در ماه رمضان نيز در برابر خداي بزرگ سر به سجده نمي گذارند و چه بسا دامن خود را به خيلي از گناهان آلوده مي كنند. اين افراد امروز و فردا مي كنند كه  ماه خدا هر چه زودتر به پايان رسد.
 دلیل این تفاوت در نگاه به ماه رمضان و دیگر برنامه ها و احکام دینی  به نوع و میزان اگاهی و معرفت افراد ، ميزان پاكي و طهارت روح و جان و احساس آنان بر می گردد. دسته اول و دوم ، هرچند نه به يك اندازه ، ارزش و قیمت رمضان را درک کرده  و از آن لذت می برند. آنها با نسبتي متفاوت دل و دامني عاري از آلودگي گناه و معصيت دارند وزمين دل و جانشان  حاصل خيز است، لذا هنگام نزول رحمت و بركات خداوند ، بيشترين رشد و باروري عايد آنان مي شود. ولی گروه سوم از ازرش و گرانمایه بودن این گوهر پر بها آگاه نیستند. دل و دامنشان آلوده به گناه است و براي همين از اين خوان بزرگ و پر بركت الهي لذت و بهره اي نمي برند.

  بررسي احاديث اسلامي نشان مي دهد كه تعيين روز اول شوال به عنوان عيد براي آن است كه مومنان روزه دار در اين روز به شكرانه يك ماه عبادت و بندگي ، ابراز شادي و سرور كنند. اين روز، عيد كساني معرفي شده است كه توانسته اند از فرصت طلايي ماه مبارك و آن همه خيرات و بركات گفته شده آن استفاده كرده و گام بلندي در مسير رشد و تكامل معنوي خويش بردارند. عيد كساني است كه برخوردار از نعمت زنده بودن ، سلامتي ، جواني ، فرصت و فراغت بال ، امنيت اجتماعي و اخلاقي ، پاكي و پيراستگي از گناه و معصيت ، ماه مبارك را پشت سر نهادند. مگر نه اين كه افراد بسياري در رمضان سال گذشته با ما بودند ، ولي امسال در زير خروارها خاك آرميده اند. آنها براساس آيات و روايات اسلامي به شدت حسرت بازگشت دو بار ه به اين دنيا ، درك ماه رمضان ، طاعت و بندگي  خدا و جبران همه فرصت هاي از دست رفته را مي كنند. مگر بسياري از افراد به سبب ناتواني ، بيماري ، كهنسالي ، مشغله هاي گوناگون، نبود امنيت و فضا و محيط اجتماعي مناسب و آلودگي به گناه از درك بسياري از نعمت ها واعمال اين ماه محروم نماندند؟ پس بهره مندي از آن همه نعمت براي درك اين ماه سراسر خير و بركت ، شادي و سرور مي طلبد.   
  ماه رمضان در احاديث اسلامي به يك مسابقه عمومي و فراگير تشبيه  و شب و روز عيد فطر با عنوان «ليلة الجوايز» و «يوم الجوايز» ، يعني شب و روز پاداش و جايزه گرفتن  معرفي شده است. طبيعي است كساني در اين روز بايد به جشن و سرور بپردازند كه در اين مسابقه برنده شده اند. اما كساني كه نه تنها از آن همه فرصت طلايي بهره اي نگرفتند ، بلكه با گناه ومعصيت در اين ماه، چند گام نيز به عقب برداشتند ، در شمار افراد بازنده و بسيار خسارت ديده اند.چنين افرادي سرمايه هنگفت معنوي و عزيزي را از دست داده اند كه اگر آگاه از ميزان خسارت خويش باشند ، نبايددل و دماغي براي جشن و سرور داشته باشند.
  از سوي ديگر تعيين روزي به عنوان عيد در پايان يك ماه عبادت و بندگي به اين معناست كه زندگي ، موفقيت ، رشد و تكامل ، پيروزي ، تحولات مثبت و پيشرفت ، منحصر به حيات مادي و زندگي روزمره نيست ، بلكه خوشبختي ، سعادت و شادي  حقيقي وقتي است كه انسان و جامعه در مسير رشد ، بالندگي و تكامل معنوي و حيات اخروي خويش نيز به موفقيت و پيشرفت نايل گردد. بر همين اساس امام علي(ع)  با توسعه دادن عيد به همه روزهاي زندگي مي فرمايد : كل يوم لا يعصي فيه فهو عيد؛  هر روزي كه در آن گناه انجام نگيرد  ، آن روز براي انسان عيد است. البته فقط گناه خود افراد مراد نيست. گناه ديگران را هم شامل مي شود. زيرا گناهان ، انحرافات و آلودگي هاي افراد ناصالح ، جامعه را براي صالحان نيز آلوده كرده و زمينه مناسب براي رشد و تكامل معنوي و در نتيجه موجبات خوشبختي و شادي و سرورآنها را از بين مي برد.
  آداب و رسوم شادي و سرور نيز در عيد فطر هماهنگ با مسير بندگي و طاعت خداست. در اين روز بر خلاف برخي اعياد و جشنهاي رايج بشري ، خبري از رقص و پايكوبي ، نغمه ها و آوازه خواني ها و ديگر كارها و شادي هاي گناه آلود نيست. بلكه به غسل كردن به عنوان نمادي از پاكيزه وتطهير ساختن خويش براي ديدار با خدا ، دادن زكات فطره و دستگيري از نيازمندان جامعه به شكرانه سلامتي و توفيق روزه گرفتن و بندگي ، احيا داشتن شب عيد فطر و مهم تر از همه اقامه نماز عيد  با آن مضامين بلند در دعاي قنوتش توصيه شده است. دعاها و اذكار و اورادي  كه خواندن و گفتن آنها در اين روز  توصيه شده است ، همگي  تكرار و بازگو كردن  باورها و عقايد بنيادين توحيدي در قالب جملات و شعارها ي كوتاه و گزيده است تا انسان مومن راه را گم نكند، هويت واقعي و بايسته خود را فراموش نسازد. شكر وسپاس و ستايش خداوند به سبب نعمتهاي فراوانش ، در خواست همه خوبيهاي داده شده به حضرت محمد(ص) ، اهل بيت(ع) و انسانهاي صالح و مخلص و دور ماندن از همه بدي ها يي كه آنها از آن در امان ماندند، از مضامين مهم ديگر در دعاها و ذكرهاي اين روز است.  خلاصه اينكه همه كارهاي اين روز ، بندگي و طاعت خداست كه به شكرانه طاعت و بندگي او صورت مي گيرد. پس عيد سعيد فطر را مي توان به معناي واقعي كلمه عيد عبادت و جشن بزگ بندگي ناميد.